İNSAN ÜZERİNDE DENEY SUÇU VE CEZASI (TCK 90)

İnsan üzerinde deney suçu 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunun 90. maddesinde düzenlenmiştir.


1-İnsan Üzerinde Deney Suçu Nedir ve Türk Ceza Kanununda Nasıl Tanımlanmıştır

TCK 90. maddede insan üzerinde deney suçunu şu şekilde tanımlamıştır:

-İnsan üzerinde bilimsel bir deney yapan kişi cezalandırılır.

Burada insan üzerinde deney kavramı nedir sorusu üzerinde durmak gerekir. Bunun da cevabını bize TCK 90. Maddesinin gerekçesi veriyor. Gerekçeye göre; “Deney terimi bilimsel çalışmanın ilk aşamalarına yö­nelik olarak kullanılmıştır. Deneme ise bilimsel amaçlı deney sonuçları­nın; henüz bir kesinliğe varmasa da, hastalığın tedavisi konusunda ulaştığı somut bazı faydalarından yola çıkarak hasta bir insana uygulanması işlemi­dir. Her ne kadar yeni bir tedavi metodunun geliştirilmesine veya hastanın iyileştirilmesine hizmet etse de deney ve denemelerin gerçekleştirilmesinde, tıbbi olarak kabul görmüş yöntemlere nazaran daha katı şartların yerine geti­rilmesi gerekecektir. Bunun sebebi yöntemin henüz tanınmaması ve tedavi için en doğru metot olduğunun henüz ispatlanmış olmamasıdır.” diye deney kavramı açıklanmıştır.

Maddenin birinci fıkrasında, insan üzerinde bilimsel deney yapılması, prensip itibarıyla suç olarak tanımlanmıştır. İnsanı obje durumuna irca eden hiçbir davranış, hukukî himaye göremez. Ancak, bilimsel deneyin belli ko­şullar altında yapılması, fiili hukuka uygun hâle getirecektir.

Türk Ceza Kanunu maddenin ilk fıkrasında suçu tanımladıktan sonra ikinci fıkrada insan üzerinde deney suçunun hukuka uygunluk sebeplerini hüküm altına almıştır.


2-İnsan Üzerinde Deneyin Hukuka Uygunluk Sebepleri

Türk Ceza Kanunu 90. maddesinin 2. fıkrasında insan üzerinde yapılan deneyin hukuka uygunluk sebepleri düzenlenmiştir. Şöyle ki;

İnsan üzerinde yapılan rızaya dayalı bilimsel deneyin ceza sorumluluğunu gerektirmemesi için;

a) Deneyle ilgili olarak yetkili kurul veya makamlardan gerekli iznin alınmış olması,

b) Deneyin öncelikle insan dışı deney ortamında veya yeterli sayıda hayvan üzerinde yapılmış olması,

c) İnsan dışı deney ortamında veya hayvanlar üzerinde yapılan deneyler sonucunda ulaşılan bilimsel verilerin, varılmak istenen hedefe ulaşmak açısından bunların insan üzerinde de yapılmasını gerekli kılması,

d) Deneyin, insan sağlığı üzerinde öngörülebilir zararlı ve kalıcı bir etki bırakmaması,

e) Deney sırasında kişiye insan onuruyla bağdaşmayacak ölçüde acı verici yöntemlerin uygulanmaması,

f) Deneyle varılmak istenen amacın, bunun kişiye yüklediği külfete ve kişinin sağlığı üzerindeki tehlikeye göre daha ağır basması,

g) Deneyin mahiyet ve sonuçları hakkında yeterli bilgilendirmeye dayalı olarak açıklanan rızanın yazılı olması ve herhangi bir menfaat teminine bağlı bulunmaması,

Gerekir.

Bu düzenlemeden anlaşıldığı üzere, kişinin rızasının alınması ilk kuraldır. Kişinin rızası alındıktan sonra yukarıdaki şartların gerçekleşmesi ile insan üzerinde deney dolayısı ile kişiye ceza verilmeyecektir.


3-Çocuk Üzerinde Deney

Türk Ceza Kanunu 90. maddesinin 3. fıkrasında çocuk üzerinde yapılan deneyin hukuka uygunluk sebeplerini saymıştır. Buna göre ilk olarak (2) numaralı başlıktaki koşulların yerine getirilmesini şart koşan TCK buna ek olarak koşullar bir takım şartlar daha belirtmiştir. Şöyle ki;

Çocuklar üzerinde bilimsel deneyin ceza sorumluluğunu gerektirmemesi için ikinci fıkrada aranan koşulların yanı sıra;

a) Yapılan deneyler sonucunda ulaşılan bilimsel verilerin, varılmak istenen hedefe ulaşmak açısından bunların çocuklar üzerinde de yapılmasını gerekli kılması,

b) Rıza açıklama yeteneğine sahip çocuğun kendi rızasının yanı sıra ana ve babasının veya vasisinin yazılı muvafakatinin de alınması,

c) Deneyle ilgili izin verecek yetkili kurullarda çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanının bulunması,

Gerekir.

Bu fıkradan da anlaşılacağı üzere çocuk üzerinde deney yapılması, insan üzerinde deney yapılmasından daha ağır şartlara bağlanmıştır.


4- Hasta Üzerinde Deney Suçu

Türk Ceza Kanunun 90. maddesinin 4. fıkrası hasta üzerinde deney yapılması suçunu düzenlemiştir. Buna göre;

- Hasta olan insan üzerinde rıza olmaksızın tedavi amaçlı denemede bulunan kişi cezalandırılır.

Ancak, bilinen tıbbi müdahale yöntemlerinin uygulanmasının sonuç vermeyeceğinin anlaşılması üzerine, kişi üzerinde yapılan rızaya dayalı bilimsel yöntemlere uygun tedavi amaçlı deneme, ceza sorumluluğunu gerektirmez. Açıklanan rızanın, denemenin mahiyet ve sonuçları hakkında yeterli bilgilendirmeye dayalı olarak yazılı olması ve tedavinin uzman hekim tarafından bir hastane ortamında yapılması gerekir.

Madde metninde de anlaşılacağı üzere hasta insanlar üzerinde rızaya dayanmayan tedavi amaçlı denemeler kesin yasaklanmış olup ancak yukarıdaki koşulların varlığı ve rıza söz konusu ise hasta üzerinde deneme yapılmasına müsaade edilmiştir.


5-İnsan Üzerinde Deney Suçunun Cezası

-İnsan üzerinde bilimsel bir deney yapan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.


6- Netice Sebebi İle Ağırlaşmış İnsan Üzerinde Deney Suçu:

İnsan üzerinde deney suçunun işlenmesi sonucunda mağdurun yaralanması veya ölmesi halinde, kasten yaralama veya kasten öldürme suçuna ilişkin hükümler uygulanır.


7-İnsan Üzerinde Deney Suçu ve Tüzel Kişilere Güvenlik Tedbirleri Uygulanması

İnsan üzerinde deney ve hasta üzerinde deney suçlarının bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde, tüzel kişi hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.


8-İnsan Üzerinde Deney Suçu İçin Verilecek Cezanın Seçenek Yaptırımlara Çevrilmesi

-İnsan üzerinde deney suçu neticesinde verilecek hapis cezası adli para cezasına çevrilebilir.

-İnsan üzerinde deney suçu neticesinde verilecek hapis cezası hakkında erteleme hükümleri uygulanabilir.

-İnsan üzerinde deney suçu neticesinde verilecek hapis cezası hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması hükümleri uygulanabilir.

18 görüntüleme

Tüm hakları saklıdır

  • Facebook Clean
  • Twitter Clean
  • LinkedIn Clean