İRTİKAP SUÇU VE CEZASI (TCK 250)

En son güncellendiği tarih: 15 May 2019

İrtikap suçu 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 250. maddesinde düzenlenmiştir.



1- İrtikap Suçu Nedir Türk Ceza Kanununda Nasıl Tanımlanmıştır


İrtikap suçu TCK’da şu şekilde tanımlanmıştır:


-Görevinin sağladığı nüfuzu kötüye kullanmak suretiyle kendisine veya başkasına yarar sağlanmasına veya bu yolda vaatte bulunulmasına bir kimseyi icbar eden kamu görevlisi cezalandırılır. Kamu görevlisinin haksız tutum ve davranışları karşısında, kişinin haklı bir işinin gereği gibi, hiç veya en azından vaktinde görülmeyeceği endişesiyle, kendisini mecbur hissederek, kamu görevlisine veya yönlendireceği kişiye menfaat temin etmiş olması halinde, icbarın varlığı kabul edilir.


-Görevinin sağladığı güveni kötüye kullanmak suretiyle gerçekleştirdiği hileli davranışlarla, kendisine veya başkasına yarar sağlanmasına veya bu yolda vaatte bulunulmasına bir kimseyi ikna eden kamu görevlisi cezalandırılır.


-İkinci fıkrada tanımlanan suçun kişinin hatasından yararlanarak işlenmiş olması halinde kişi cezalandırılır.


TCK’nın 250. Maddesinde düzenlenen irtikap suçunun 3 farklı şekilde oluşabileceği görülmüştür. Bunlardan ilki icbar(zorlama) şeklinde irtikap suçu, ikincisi ikna suretiyle irtikap suçu ve üçüncüsü de kişinin hatasından yararlanma sureti ile irtikap suçudur.

Öncelikli olarak irtikap ne demek ondan bahsetmekte fayda vardır. İrtikap, sözlükte; “kötü bir iş yapma, kötülük yapma, günah işleme, suç işleme” anlamına gelir. Hukuk terminolojisinde ise; “kamu görevlisinin kamu görevinin sağladığı nüfusu kötüye kullanarak kendisine veya başkasına yarar sağlamaya veya vaat etmeye bir kimseyi icbar ya da icrai ya da ihmali davranışla ikna etmesi” olarak tanımlanır.


-TCK 250. Maddesinin Gerekçesi Şu Şekildedir:


“Madde metninde çeşitli şekillerde gerçekleştirilen ir­tikap fiilleri suç olarak tanımlanmıştır. İrtikabın varlığı için, kamu görevlisi­nin kişilerden kendisine veya başkasına yarar sağlaması gerekir. Ancak, bu yarar sağlama olgusu çeşitli şekillerde gerçekleşebilir. Madde metninde bu yararlanma olgusunun gerçekleştiriliş şekilleri göz önünde bulundurularak suç tanımlaması yapılmıştır.


Maddenin birinci fıkrasında icbar suretiyle irtikap suçu tanımlanmış­tır. İcbar suretiyle irtikâp suçunun oluşabilmesi için; kamu görevlisinin, bir başkasını kendisine veya başkasına yarar sağlamaya veya bu yolda vaatte bulunmaya icbar etmesi gerekir. Bu icbarın, yürütülen görevin sağladığı nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle gerçekleştirilmiş olması gerekir. Ancak, bu icbarın, yağma suçunun oluşumuna neden olan cebir veya tehdit boyu­tuna varmaması gerekir. Aksi takdirde, gerçekleşen suç, icbar suretiyle irti­kâp değil, gasp suçu olur.

İcbar teşkil eden fiillerin etkisinde kalan kişi, hukuka aykırı olduğunu bilmesine rağmen, karşılaşabileceği daha ağır zararların önüne geçebilmek için, bu baskının etkisiyle, kamu görevlisinin şahsına veya gösterdiği üçüncü kişiye bir yarar sağlamaktadır.

Yarar vaadinde bulunulması hâlinde de, kamu görevlisinin tamam­lanmış icbar suretiyle irtikap suçundan dolayı sorumlu tutulması gerekmek­tedir. Bu durumda aslında icbar suretiyle irtikâp suçu henüz tamamlanma­mıştır; ancak, izlenen suç politikası gereğince, failin tamamlanmış suçun cezası ile cezalandırılması öngörülmüştür.


Maddenin ikinci fıkrasında ikna suretiyle irtikap suçu tanımlanmıştır. İkna suretiyle irtikâp suçunun oluşabilmesi için; kamu görevlisinin, hileli davranışlarla bir kimseyi kendisine veya başkasına yarar sağlamaya veya bu yolda vaatte bulunmaya ikna etmesi gerekir.

İkna suretiyle irtikâp suçunu oluşturan hileli davranışların da kişinin yerine getirdiği kamu görevinin sağladığı güven kötüye kullanılmak sure­tiyle gerçekleştirilmesi gerekir.

İkna suretiyle irtikâp suçunu oluşturan hilenin icraî veya ihmali dav­ranışla gerçekleştirilmesi mümkündür. Bu bakımdan, hatadan yararlanmak suretiyle irtikap, ikna suretiyle irtikap suçunun sadece bir işleniş şeklinden ibarettir. Maddenin üçüncü fıkrasına göre, bu durumda ikna suretiyle irtikap suçunun cezasında indirim yapılması gerekmektedir.”


2- İrtikap Suçunun Cezası


Görevinin sağladığı nüfuzu kötüye kullanmak suretiyle kendisine veya başkasına yarar sağlanmasına veya bu yolda vaatte bulunulmasına bir kimseyi icbar eden kamu görevlisi, beş yıldan on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Kamu görevlisinin haksız tutum ve davranışları karşısında, kişinin haklı bir işinin gereği gibi, hiç veya en azından vaktinde görülmeyeceği endişesiyle, kendisini mecbur hissederek, kamu görevlisine veya yönlendireceği kişiye menfaat temin etmiş olması halinde, icbarın varlığı kabul edilir. (TCK 250/1)


Görevinin sağladığı güveni kötüye kullanmak suretiyle gerçekleştirdiği hileli davranışlarla, kendisine veya başkasına yarar sağlanmasına veya bu yolda vaatte bulunulmasına bir kimseyi ikna eden kamu görevlisi, üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (TCK 250/2)


İkinci fıkrada tanımlanan suçun kişinin hatasından yararlanarak işlenmiş olması halinde, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. (TCK 250/3)


İrtikap edilen menfaatin değeri ve mağdurun ekonomik durumu göz önünde bulundurularak, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir. (TCK 250/4)


3- İrtikap Suçunda Zamanaşımı


İrtikap suçunun TCK 250/1’ de düzenlenen temel hali için dava zamanaşımı süresi 15 yıldır. Diğer hallere ilişkin zamanaşımı süreleri Türk Ceza Kanunun 66. Maddesinde ayrıntılı olarak izah edilmiştir.


4-İrtikap Suçu Neticesinde Verilecek Cezanın Seçenek Yaptırımlara Çevrilmesi


-İrtikap suçu neticesinde verilecek cezanın adli para cezasına çevrilmesi TCK’nın 250. Maddesinin birinci ve ikinci fıkralarındaki ceza süreleri dikkate alındığında pek de mümkün değildir. Ancak kişinin hatasından yararlanmak sureti ile irtikap suçu işlenirse bu ve diğer kanuni şartlar oluşmuşsa verilecek ceza adli para cezasına çevrilebilir


-İrtikap suçu neticesinde verilecek cezanın ertelenmesi de çeşitli ihtimaller ile mümkündür. TCK 250/1 de düzenlenen icbar sureti ile irtikap suçunda erteleme hükümlerini uygulamak mümkün değildir. Ancak TCK 250/2’de düzenlenen ikna sureti ile irtikap suçunda TCK 250/4’de belirtilen indirim alındığında erteleme uygulanabilir. Aynı zamanda TCK 250/3’de düzenlenen kişilerin hatalarından yararlanarak irtikap suçu işlenmesi halinde de verilecek ceza için erteleme uygulanabilir.


- İrtikap suçu neticesinde verilecek ceza için hükmün açıklanmasının geri bırakılması kurumu uygulaması da ertelemede olduğu gibi çeşitli ihtimaller ile mümkündür. TCK 250/1 de düzenlenen icbar sureti ile irtikap suçunda HAGB hükümlerini uygulamak mümkün değildir. Ancak TCK 250/2’de düzenlenen ikna sureti ile irtikap suçunda TCK 250/4’de belirtilen indirim alındığında HAGB uygulanabilir. Aynı zamanda TCK 250/3’de düzenlenen kişilerin hatalarından yararlanarak irtikap suçu işlenmesi halinde de verilecek ceza için de HAGB uygulanabilir.

309 görüntüleme

Tüm hakları saklıdır

  • Facebook Clean
  • Twitter Clean
  • LinkedIn Clean