ORGAN VE DOKU TİCARETİ SUÇU VE CEZASI (TCK 91-93)

Organ ve doku ticareti suçu 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunun 91. maddesinde düzenlenmiştir.


1-Organ ve Doku Ticareti Suçu Nedir ve Türk Ceza Kanunda Nasıl Tanımlanmıştır

Türk Ceza Kanunu 91. maddesinde göre; hukuken geçerli rızaya dayalı olmaksızın, kişiden organ ve doku alınması suç olarak kabul edilmiş ve cezaları belirlenmiştir.

Bu suçtan korunan hukuki değer yaşam hakkı ve yaşam hakkına bağlı olarak vücut bütünlüğünün korunmasıdır.


2- Ölüden Organ ve Doku Alınması

TCK 91. maddenin 2. fıkrasında ise ölüden hukuka aykırı olarak organ veya doku alınmasını suç olarak kabul etmiş ve cezasını belirlemiştir. Burada kanun hukuka aykırı olarak diye belirttiğine göre ölüden doku ve organ alınmasının hukuka uygunluk sebepleri de söz konusudur. Bu da Organ ve Doku Nakli Kanununda ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Bizim yazımızın amacı işin cezai boyutu olduğu için hangi hallerde organ ve doku naklinin hukuka uygun olduğu üzerinde durmayacağız. Bu konu hakkında bilgi sahibi olmak isterseniz ilgili kanunu incelemenizde fayda vardır. Burada önemli olan husus kanuna aykırı olarak ölüden organ ve doku alınmasını Türk Ceza Kanunu yasaklamış ve cezai yaptırıma bağlamıştır.


3-Organ ve Doku Ticareti

Türk Ceza Kanunu yalnız kişiden doku ve organ alınmasını yaptırıma bağlamamış, bunun yanında alınan bu organ ve dokuları ticarete çevirenler hakkında da cezai yaptırım hükümleri düzenlemiştir. Buna göre; organ veya doku satın alan, satan, satılmasına aracılık eden kişiler de cezalandırılacaktır.


4-Organ ve Dokunun Saklanması, Nakledilmesi ve Aşılanması

TCK 91. maddenin 5. fıkrasında hukuka aykırı yollarla elde edilmiş organ ve dokuların saklanması, nakledilmesi ve aşılanması ile ilgili düzenleme yapılmıştır. Buna göre; hukuka aykırı yollarla elde edilmiş olan organ veya dokuyu saklayan, nakleden veya aşılayan kişi de cezalandırılacaktır. Kanun hukuka aykırı olarak elde edilen organ ve dokular alakalı son derece ayrıntılı hükümler koymak sureti ile ahlaki kurallara son derece aykırı olan organ ve doku ticaretinin önüne geçmeye çalışmıştır.

5-Organ ve Doku Nakli Temini İçin İlan ve Reklam Verilmesi

TCK 91. maddenin 6. fıkrasında organ ve doku temini için reklam ve ilan verilmesini de yasaklamış ve cezai yaptırıma bağlamıştır. Buna göre; belli bir çıkar karşılığında organ veya doku teminine yönelik olarak ilan veya reklam veren veya yayınlayan kişiler de cezalandırılacaktır. Burada belirtilen ilan ve reklamın nerede yapıldığının bir önemi bulunmamakta olup ilan ve reklam niteliği taşıması yeterli görülmüştür. Yukarıda belirttiğimiz gibi kanun bu konu ile alakalı olabildiğince ayrıntılı düzenlenmiştir.


6- Organ ve Doku Ticareti ve Yukarıda Belirtilen Diğer Suçların Cezaları

- Hukuken geçerli rızaya dayalı olmaksızın, kişiden organ alan kimse, beş yıldan dokuz yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Suçun konusunun doku olması halinde, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

- Hukuka aykırı olarak, ölüden organ veya doku alan kimse, bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

- Organ veya doku satın alan, satan, satılmasına aracılık eden kişi hakkında, birinci fıkrada belirtilen cezalara hükmolunur.

- Bir ve üçüncü fıkralarda tanımlanan suçların bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde, sekiz yıldan onbeş yıla kadar hapis ve onbin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur.

- Hukuka aykırı yollarla elde edilmiş olan organ veya dokuyu saklayan, nakleden veya aşılayan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

- Belli bir çıkar karşılığında organ veya doku teminine yönelik olarak ilan veya reklam veren veya yayınlayan kişi, bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

- Bu maddede tanımlanan suçların bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde, tüzel kişi hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.


7-Netice Sebebi İle Ağırlaşmış Doku ve Organ Ticareti Suçu

Kişiden organ veya doku alınması sonucunda mağdurun ölmesi halinde, kasten öldürme suçuna ilişkin hükümler uygulanır.


8-Kişinin İçinde Bulunduğu Zorunluluk Halinden Dolayı Organ veya Dokusunu Satması (TCK 92)

Yukarıda belirttiğimiz üzere yalnızca organ ve doku satın alan kişi değil doku ve organlarını satan kişi de suç işlemiş sayılır ve cezalandırılır. Ancak TCK 92. maddede kişinin doku ve organını zorunluluktan dolayı satması durumunda cezada indirim yapılması ya da hiç ceza verilmemesine ilişkin bir düzenleme yapmıştır. Buna göre;

- Organ veya dokularını satan kişinin içinde bulunduğu sosyal ve ekonomik koşullar göz önünde bulundurularak, hakkında verilecek cezada indirim yapılabileceği gibi, ceza vermekten de vazgeçilebilir.

Kanun burada bir ceza oranı belirtmediği için hakim somut olayın özellikleri ve vicdanına göre kişiye vereceği cezada istediği herhangi bir indirimi yapabilir ya da ceza vermeyebilir. Buradaki zorunluluk haline örnek olarak, çocuğu ciddi derecede hasta olan bir babanın çocuğunun alması gereken pahalı bir ilacı alacak gücü olmadığından organ ve dokularından birisini satmak zorunda kalması verilebilir.


9- Etkin Pişmanlık (TCK 93)

Türk Ceza Kanunu 93. maddede etkin pişmanlığa ilişkin hükümleri düzenlemiştir. Buna göre;

-Organ veya dokularını satan kişi, resmi makamlar tarafından haber alınmadan önce durumu merciine haber vererek suçluların yakalanmalarını kolaylaştırırsa, hakkında cezaya hükmolunmaz.

-Bu suç haber alındıktan sonra, organ veya dokularını satan kişi, gönüllü olarak, suçun meydana çıkmasına ve diğer suçluların yakalanmasına hizmet ve yardım ederse; hakkında verilecek cezanın, yardımın niteliğine göre, dörtte birden yarısına kadarı indirilir.

Kanun burada ikili bir ayrıma gitmiş ve suçun resmi makamlar tarafından haber alınmasından önce ve sonra olmak üzere ayrı ayrı etkin pişmanlık hükümlerini düzenlemiştir. Ayrıca dikkat edilmesi gereken bir husus etkin pişmanlıktan yalnızca organ ve dokularını satan kişi yararlanabilecektir.


10- Organ ve Doku Ticareti Suçu Şikayet Süresi ve Zamanaşımı

Organ ve doku ticareti suçu şikayete bağlı bir suç değildir. Yani herhangi bir şikayet olmasa da Cumhuriyet Savcısı suçun işlendiğini öğrendikten sonra soruşturma işlemlerine başlayacaktır.

Suçun dava zamanaşımı süresi 8 yıldır. Ancak suç TCK’nın 91. maddesinin 4. fıkrasında belirtilen örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenirse suçun dava zamanaşımı 15 yıl olacaktır.


11- Organ ve Doku Ticareti Suçu İçin Verilecek Cezanın Seçenek Yaptırımlara Çevrilmesi

- Organ ve doku ticareti suçu neticesinde verilecek hapis cezası 1 yıl ve altında ise adli para cezasına çevrilebilir.

- Organ ve doku ticareti suçu neticesinde verilecek hapis cezası 2 yıl ve altında ise erteleme hükümleri uygulanabilir.

- Organ ve doku ticareti suçu neticesinde verilecek hapis cezası 2 yıl ve altında ise hükmün açıklanmasının geri bırakılması hükümleri uygulanabilir.

19 görüntüleme

Tüm hakları saklıdır

  • Facebook Clean
  • Twitter Clean
  • LinkedIn Clean